Sonuca varmadan önce gözlemlemek.
Birleştirmeden önce ayırt etmek.
Karıştırmadan çevirmek.
Genellikle ayrı ele alınan olgular birlikte gözlendiğinde neyin görünür hâle geldiğini inceliyoruz — onları aynı mekanizmaymış gibi kabul etmeden.
Birçok disiplin insan davranışının, anlamanın, duyguların ve teknik sistemlerin önemli parçalarını zaten inceliyor.
Laboratuvar bunları genel bir kuramda birleştirmeyi amaçlamaz. İlişkilerini, ayrışmalarını, zaman içindeki gelişimlerini ve koşullar değiştiğinde neyin değiştiğini gözlemek için bazı ayrımları aynı anda korur.
Gözlemlemek için gruplamak ≠ açıklamak için kaynaştırmak.
Disiplinlerin kesişimi ≠ birleşik kuram.
Aynı araştırma disipliniyle bağlantılı üç alan; aynı olgu veya mekanizmalara dayandıklarını varsaymadan.
Bir kişinin veya sistemin “anladığını” söylerken neleri kaynaştırıyoruz? Tanıma, anlaşılabilirlik, aktarım, işlevsel erişilebilirlik ve bütünleşmeyi ayırıyor; bunları burada evrensel aşamalara dönüştürmüyoruz.
Bu alanı keşfedin“Duygu” sözcüğünün altına neleri yerleştiriyoruz? İşlev, biçim, bağlam, otorite, eylem, düzenleme, ardıllar ve zamansallık değişebilir. Öfke, korku, üzüntü ve sevinç, diğer duyguların yanında özellikle çalışılan dört alandır.
Bu alanı keşfedinBir sistemi yalnızca son çıktısına göre değerlendirdiğimizde ne görünmez kalır? Kaynak geçmişini, bilginin gerçek kullanımını, izinleri, otoriteyi, türemiş hataları ve etkin düzeltme kapasitesini inceliyoruz.
Bu alanı keşfedinAlanlar arasındaki ilişki
Statüsü değişen bir bilgiye ne olur?
Erişimi, ilgililiği veya devreye sokulması değişebilir: bilgiyi bilmek, gerektiği anda onu kullanabilmek anlamına gelmez.
Tüm duygusal ve bilişsel boyutları aynı anda güncellemeden belirginliği, yorumu veya eylemi değiştirebilir.
Bir kaynağın düzeltilmesi, eski bilgiye hâlâ bağlı olan sonuçların, kararların veya eylemlerin yeniden incelenmesini gerektirebilir.
AYNI İŞLEVSEL SORULAR ≠ AYNI OLGULAR ≠ AYNI MEKANİZMALAR.
Gözlenen ayrımlar
Bilgi mevcut olabilir; fakat bir gözlemi veya kararı değiştirmesi gereken anda erişilebilir ya da ilgili olmayabilir.
Aynı yanıt ezberlenmiş tanımadan, akıl yürütmeden, aktarımdan veya yalnız çıktıyla belirlenemeyen başka bir yoldan gelebilir.
Başka bir eylem olasılığı erişilebilir ve ardından devreye sokulurken duygu etkin kalabilir.
Teknik olarak okuyabilmek, yazabilmek veya gönderebilmek, belirli bir durumda bunu yapma izni vermez.
Somut örnek
İlk kaynak daha sonra düzeltilirse aşağı akıştaki karar zorunlu olarak ortadan kalkmaz. Hâlâ neyin ona bağlı olduğunu ve neyin artık başka bir gerekçeye sahip olduğunu belirlemek gerekir.
KAYNAĞI DÜZELTMEK ≠ ARDILLARINI OTOMATİK OLARAK DÜZELTMEK.
Kendi varsayımlarımızın revizyonu
Birçok örnek arasından üçü, yararlı bir hipotezin gözlem direndiğinde korunabilmesi, daraltılabilmesi veya terk edilebilmesi gerektiğini gösterir.
Açılma veya genişleme olası bir işlevdir; ancak hoş değerlik doğruluğu, güvenliği veya revizyona açıklığı garanti etmez.
Genellemek her zaman ilerlemek değildir: daha kesin anlamak, bir yapıyı geçerlilik alanının dışına aktarmamaya da götürebilir.
Ayrıntı eklemek gözlemi iyileştirebilir; aşırı parçalama ise ilgili ilişkileri örtebilir.
GÖZLEM ≠ YORUM ≠ HİPOTEZ ≠ SONUÇ ≠ BİLİNMEYEN.
Bilgi eksikse veya bir sonuç henüz gerekçelendirilmemişse, bilinmeyen otomatik olarak doldurulmak yerine ??? biçiminde görünür kalır.
Araştırmalar özellikle bilişsel bilimler, sinirbilim, psikoloji, pedagoji, felsefe, epistemoloji, dilbilim, çeviri ve YZ araştırmalarıyla diyalog kurar. Olası bir yakınsama çerçeveyi otomatik olarak doğrulamaz.
Bazı ayrımlar gözlenebilir teknik sorunlara dönüşür: saklanan bilgi gerçekten devreye sokuluyor mu? Yerel izin eyleme geçme otoritesi veriyor mu? Düzeltme, eski kaynağa bağlı çıktı ve kararlara hâlâ ulaşıyor mu?
İnsan ve yapay mekanizmaların özdeş olduğunu varsaymadan erişim ile devreye sokmayı, içerik ile kullanım iznini, istikrar ile gözden geçirilebilirliği inceliyoruz.
YZ’YE YÖNTEMSEL ÇEVİRİ ≠ İNSAN VE YAPAY MEKANİZMALARIN ÖZDEŞLİĞİ.
İNCELENEN YZ SİSTEMLERİNE BİLİNÇ ATFEDİLMEZ.
Tasarlamak · çerçevelemek · değerlendirmek · stres testine tabi tutmak · kıyaslamak · belirli bileşenlerin prototipini oluşturmak.
Laboratuvar ayrımlarını yöntemsel incelemelere, test senaryolarına, kaynak geçmişi haritalarına veya sınırlı prototiplere çevirebilir. Bu kapsam tam geliştirme, sanayileştirme veya üretim entegrasyonu vaadi içermez.
Serpil Aksoydan — Bağımsız Araştırmacı — Aksoydan Laboratuvarı Kurucusu
Güzergâhı; insan davranışının gözlemi, metodoloji, simgesel sistemler, çerçeveler arası çeviri ve YZ prototiplemesinin kesişimindedir. Bu kesişimin değeri, her bakışın diğerlerini acele sonuçlardan alıkoymasında yatar.
Kapsayıcı terimler, ardıllar, öğrenilmiş olanı bırakma, anlama, kullanım izni ve bilinmeyenin statüsü çevresinde kamusal ve konumlandırılmış araştırmalar.
Makaleleri ve notları okuyunLaboratuvarın bazı araştırmalarının sınırlı teknik ardılı. Çalışması, yöntemin geçerliliğine kanıt oluşturmaz.
Prototipi ve statüsünü görün??? açık kalabilir.