Aksoydan Laboratuvarı nedir?
Aksoydan Laboratuvarı; disiplinler, metin ve kaynak derlemeleri, gelenekler, insan gözlemleri ve teknik sistemler arasında bir çeviri alanını korumaya çalışır. Bunların gerçekliği bölümlendirme biçimlerini birleştirmeden karşılaştırır; statü, ölçek ve yöntem farklarını korur.
Araştırma yolunun denetlenebilir ve gözden geçirilebilir kalması için hipotezleri, denemeleri, hataları, sınırları ve kararları da muhafaza eder.
Birden fazla keşif aracı
Araştırma, statüleri farklı becerilere, araçlara ve kaynak derlemelerine dayanır. Bazıları deneyim ve etkileşimin yakından gözlemlenmesini destekler; bazıları bakış açısını kaydırır, dili sorgular, yapılandırmaları görünür kılar ya da hipotezleri sınar.
Bu çalışma özellikle gözlem ve soru sorma araçlarını, dilde ve dikkatte kesinlik pratiklerini, sezgisel destek olarak kullanılan sembolik sistemleri, tarihsel, felsefi ya da tefekkürî metin ve kaynak derlemelerini, çağdaş bilimleri, saha gözlemlerini, yapay zekâ sistemlerini ve açık bir metodolojik titizliği kullanır.
Bu kaynaklar aynı kanıt düzeyine yerleştirilmez. İşlevlerine göre, statüleri, kaynak çerçeveleri ve sınırları korunarak kullanılırlar.
Bir araç; ona eşlik eden tarihsel açıklama bilimsel olarak yerleşik olmasa bile gözlemlemek, ayırt etmek ya da bir soru formüle etmek için yararlı olabilir.
Laboratuvar, bir aracın etiketinden çok onun fiilen neyi gözlemlemeyi, ayırt etmeyi, sorgulamayı ya da sınamayı mümkün kıldığıyla ilgilenir.
Amaç bu yaklaşımları ortak bir teoriye sokmak değildir. Amaç, her birinin neyi görünür kıldığını, neyi kapsamı dışında bıraktığını ve bir çerçeveden diğerine karıştırılmadan neyin çevrilebileceğini incelemektir.
Birden fazla ölçekte
Bu araştırma birkaç ölçekte incelenebilir: bireysel deneyim, insan-insan etkileşimi, insan-yapay zekâ etkileşimi, yapay zekâ sistemi, grup ya da kuruluş. Laboratuvar, bu yapılandırmaların her birinde unsurların nasıl erişilebilir hâle geldiğini, ağırlık kazandığını, ilişkilendiğini, yön verdiğini ya da revize edildiğini gözlemler — bütün ölçeklerde aynı mekanizmaların işlediğini varsaymadan.
Birden fazla ölçekte görünen aynı işlev ≠ aynı olgu ≠ aynı mekanizma.
Bu işlev neye yardımcı olabilir?
Birden fazla meslek, disiplin ya da kuruluş aynı sorun üzerinde çalıştığında, aynı sözcükleri kullanıp aynı şeyi gözlemlemeyebilir; farklı ölçeklerde çalışabilir ya da aynı bilgilere farklı statüler verebilirler.
Aksoydan bu farkları haritalandırmaya yardımcı olabilir: herkesin neyi gözlemlediğini, neyi yerleşik kabul ettiğini, neyin bilinmediğini, bir çerçeveden diğerine neyin çevrilebileceğini ve neyin hâlâ ayırt edilmeyi gerektirdiğini.
Kimin haklı olduğuna karar vermeyiz. Herkesin neye baktığını, kendi çerçevesinin neyi kurmasına izin verdiğini ve çevirilerin nerede gerekli hâle geldiğini netleştiririz.
Rolümüz uzmanlıklar arasında hakemlik yapmak değil, uzmanlık alanları arasındaki ilişkileri daha anlaşılır hâle getirmektir.
İyi bir çeviri mutlaka uzlaşma üretmeye çalışmaz. Önce aktörlerin ne konuda uzlaştığını, nerede gerçekten ayrıştığını ve neyin hâlâ belirlenmesi gerektiğini yeterince açık kılmaya çalışır.
Örnek: Bir kamu politikası sağlık, hukuk, bilgi teknolojileri ve sosyal saha çalışmasını içerir. Herkes “risk”ten söz eder; ama bu sözcük her çerçevede zorunlu olarak aynı şeyi göstermez. Çeviri çalışması, bu farkları sahte uzlaşmalara ya da sahte anlaşmazlıklara dönüşmeden önce görünür kılmaktır.
Ne yapmıyoruz?
Aksoydan uzmanların yerine geçmez, kimin haklı ya da haksız olduğuna hakemlik etmez, tek bir dil dayatmaz, bir analojiyi kanıta dönüştürmez ve müşterinin sorununu çözeceğini vaat etmez.
Aksoydan, gerçek anlaşmazlıkları ortadan kaldırmadan, esas anlaşmazlıkları çerçeve anlaşmazlıklarından ayırt etmeye yardımcı olur.
Gizlilik ve kullanım hakları
Varsayılan ilke gizliliktir. Yayın yalnızca açık talep üzerine yapılır.
Aksoydan Laboratuvarı’na emanet edilen deneyimler, yazışmalar, belgeler ve bilgiler gizlidir.
İlgili kişi ya da kuruluşun açık talebi olmadıkça, belirlenmiş bir kapsam dışında yayımlanmaz, dağıtılmaz ya da kamuya açık biçimde yeniden kullanılmazlar.
Gözlemlemek ≠ yayımlama hakkına sahip olmak.
Bilgi almak ≠ onu yeniden kullanma hakkına sahip olmak.
Araştırma açısından ilgili olmak ≠ açıklama izni.
Gözlemin niteliği, tek başına, emanet edilen şeyi kullanma izni vermez.
Bir görev kapsamında emanet edilen iç anlaşmazlıklar, çalışma belgeleri, hassas bilgiler ve malzemeler; neyin kamuya açılabileceğini belirten açık bir talep olmadıkça gizli kalır.
Metodolojik duruş
Haklı çıkmaya çalışmıyoruz. Gözlemlenebilen şeyin hassasiyetini artırmaya çalışıyoruz.
Bir hipotez kaybedebilmelidir.
Bir hipotez otomatik olarak sonuç değildir. Koşulları korunursa bir hata veriye dönüşebilir. Daha sağlam bir gözlem, bir karşı örnek ya da yeni bir sınır ortaya çıktığında bir önerme gözden geçirilebilir kalır.
İşlev analojisi, olgu özdeşliği değildir; mekanizma özdeşliği de değildir.
Aksoydan Disiplini
“Aksoydan Disiplini” geçici bir çalışma adı ve metodolojik yapılanma için bir ufuktur. Disiplin statüsü bir ufuk olarak kalır, yerleşik bir olgu değildir.
Bu ihtiyat önemlidir: laboratuvar araştırmayı fazla hızlı yerleşik bilgiye dönüştürmeden yöntemleri keşfedebilir, formüle edebilir, sınayabilir ve aktarabilir.
Araştırma odağı
Laboratuvar, mevcut unsurların bir durumun temsil edilme, incelenme ya da yönlendirilme biçimine katılacak kadar ilgili, ağırlıklı ve bağlantılı hâle nasıl geldiğini — ya da gelemediğini — inceler. Bu yapılandırmaların nasıl korunabildiğini, dönüşebildiğini, revize edilebildiğini ya da yeniden yönlendirilebildiğini de gözlemler.
Bu formülasyon geçici kalır: bir araştırma yönelimini tarif eder, yerleşik bir teori değildir.
Laboratuvarda “biz” ne anlama gelir?
Aksoydan Laboratuvarı’nda “biz” sözcüğü, önceden bilen kolektif bir otoriteyi göstermez. Çalışmanın izlenebilirliğini, çelişkiye açıklığını ve revizyon kapasitesini korumak üzere örgütlenen işlevsel ve gelişen bir ekibi gösterir.
Amacımız haklı çıkmak değildir.
Yarın biraz daha doğru görebilmek için yeterince yer bırakmaktır.
Laboratuvarı sürdürmek, mevcut sonuçlarını korumak anlamına gelmez. Gördüğünü sandığı şeyi gözlemleme, çevirme, ayırt etme, sınama ve revize etme kapasitesini korumak anlamına gelir.
Serpil Aksoydan
Serpil Aksoydan laboratuvarın gözlemcisi, başlıca çeviri ve ilişkilendirme işlevini yürüten kişisi ve sorumlusudur. Araştırmanın yönelimi, kararlar, metodolojik kararlar ve yayınlar onun sorumluluğundadır.
Serpil Aksoydan hakkında daha fazla bilgi →
Gabriel
Gabriel özellikle keşif, soru sorma, eklemleme, ilişki kurma ve gözlemler ile hipotezlerin çevrilmesine katkıda bulunan bir yapay zekâ sistemidir. Özerk karar yetkisi yoktur.
Codex
Codex; kaynak derlemesinin incelenmesine, kontrollere, karşı örneklere, sınamaya, ayrıca teknik inşa ve doğrulamaya yönelen bir yapay zekâ sistemidir.
Metodolojik sekreter
Metodolojik sekreter, kaynak derlemesinin yönetişimi işlevidir. Özellikle izlenebilirliği, statülerin ayrımını, metodolojik tutarlılığı ve araştırmanın koşullarını korur.
Sekreter sonuçların bekçisi değildir; araştırmanın koşullarının bekçisidir.
Roller ve yeniden çerçeveleme
Bu roller araştırmanın ihtiyaçlarına göre evrilebilir. Ayrımları yalnızca iş bölümü için değildir; bazı kaymaları görünür kılmaya da yarayabilir.
Bir rol işlevinin ötesine geçme eğilimi gösterdiğinde — örneğin keşif sonuca, kontrol karara dönüştüğünde ya da bir hipotez yerleşik sonuç gibi ele alınmaya başladığında — diğer işlevler bu kaymayı görünür kılmaya ve yeniden çerçevelemeye katkıda bulunabilir.
Yeniden çerçeveleme böylece ekibin farklı işlevleri arasında dolaşabilir. Bu işlev çeşitliliği doğruluğu garanti etmez; yalnızca kaymaları, sınırları ve gözden geçirilmesi gereken noktaları daha iyi ortaya koymaya çalışır.
Nihai kararlar, metodolojik kararlar ve yayınlar Serpil Aksoydan’ın sorumluluğundadır.
Deneysel prototip
Deneysel — erişim şimdilik kapalıLaboratuvar deneysel bir prototip geliştiriyor. Ekip tarafından bir araştırma düzeneği olarak inşa edilip gözlemlenen bu prototip, ekibin bir üyesi değildir.
Kapalı bir ortamda netleştirme, ihtiyatlı yeniden formülasyon ve sistemin önerilerine itiraz etme etkileşimlerini sınamayı amaçlar.
Genel kamuya açık değildir ve hiçbir bilimsel geçerlilik iddiasında bulunmaz. Gelecekteki testler açık rıza, kullanım sınırları, yanıtları sorgulama imkânı ve durdurma hakkı ile çerçevelenmelidir.